Spelen met taal

Spelen met taal

Spelen met taal

Taal is creativiteit. Al zijn er ook voor taal regels, de uitzonderingen zijn vaak legio. De problemen waar ik tegen aanloop bij het ontwikkelen van de cursus (www.djerma.nl) en bij het vertalen van stukjes voor anderen, bespreek ik hier. Maar niet alleen problemen, ook dingen die me opvallen en me soms doen glimlachen zijn het vermelden waard. Dit geeft niet alleen inzicht in de taal, maar de taal gaat zo ook leven. Taal is spelen, spelen als een kind, nooit bang om fouten te maken.

vertalen van gedicht

TaalproblemenPosted by Dico Sat, December 15, 2007 18:47:47

Afgelopen week kreeg ik het verzoek een Frans gedicht te vertalen naar het Djerma. Een kleintje, slechts vier regels. Ik had eindelijk wat tijd, dus ik dacht: 'laat ik maar een poging wagen'. Het idee van een liefdesgedicht in zoveel mogelijk talen is volslagen idioot, kortom echt iets voor mij (http://pouemes.free.fr/poesie/poem-translations.htm).

Er zijn al heel wat 'Nederlands'-taligen me voor geweest met vertalen. Dus als u wilt zien welke mogelijkheden er bij het vertalen zijn, vergelijk dan maar eens het resultaat voor de talen Afrikaans, Dutch, Flemish, Limburgisch (nee, ik bedoel niet Luxembourgisch, die staat er ook in). Wat bij het Nederlands speelt, speelt ook het Songhay. Het Djerma, Dendi en Songhay-Kaado, de in Niger gesproken Songhay-talen, zijn zeker zo nauw verwant als het Vlaams, Hollands en Afrikaans.

Nu het gedichtje:

1 - Ton image dans la glace
2- C'est mon plus beau poème
3- Mais fait vits il s'efface
4- C'est mon dernier je t'aime

Waar je bij het vertalen tegen aanloopt, is dat niet voor ieder woord in de ene taal, precies hetzelfde woord in de andere taal bestaat. En de valkuil voor een tussentaler (zowel Frans als Djerma zijn voor mij vreemde talen) is een foute interpretatie van het origineel of, minder erg en vaak niet te voorkomen, het weglaten van een dubbele bodem. Om nog maar niet te spreken van de problemen van het rijmschema en ritme. De route die ik gevolgd heb, is om voor elk van de kernwoorden meerdere Djerma-termen te bedenken en op te zoeken die misschien zouden kunnen passen. Voor elke zin heb ik hieronder één voorbeeld uitgewerkt.

image
alhaali = l'apparence (verschijning), la conduite (gedrag), nature (aard), façon d'être (manier van zijn) [uit meerdere bronnen]
taka = image (beeld) [uit 1 bron uit 1933]; caractère (karakter), nature (aard) [uit 1 recente bron]
Hoewel taka een logische keuze lijkt, geef ik toch persoonlijk de voorkeur aan alhaali, vanwege het ritme en zinslengte.

1- Ni alhaalo dijo ra versus Ni taka dijo ra

poème
dooni = chanson (liedje)
deede = récit (verhaal)
jandi / janti = conte (fabel), devinette (raadsel)
Een echt ander woord voor gedicht heb ik niet kunnen vinden. Persoonlijk vind ik dat 'liedje' dan het best gebruikt kan worden.

2 - Nga ga hanno ga bisa ay doono kulu

(s')effacer
tuusu = essuyer (afdrogen), effacer (uitwissen); oindre (zalven); enduire (bestrijken), crépir l'interieur de la maison (bepleisteren van binnenkant van huis)
dibi = disparaître par enchantement (verdwijnen door magie); faire un gris gris qui rend invisible (een amulet maken die onzichtbaar maakt); s'appuyer sur les mains, s'appuyer sur quelque chose pour l'on boite légèrement (steunen op de handen, op iets omdat men makkelijke loopt)
manne = (se) dissoudre ((zich) oplossen), fondre (smelten)
zabu = diminuer (verminderen)
daabu = couvrir (bedekken), boucher (dichtmaken); fermer (afsluiten), enfermer (opsluiten)
wi = tuer (doden), assassiner (vermoorden), saigner (laten bloeden), engorger (kelen), immoler (offeren); effacer (uitwissen), éteindre (uitdoven); moissonner (oogsten, maaien), récolter (oogsten, verzamelen), couper l'herbes (gras/kruiden maaien/snijden)
Bij de vertaling van het gedicht wordt s'effacer verdwijnen (NL, Afrikaans), wazig worden (Vlaams) en voertgeet (Limburgs). Vanwege de rijm heb ik gekozen voor tuusu (o.a. uitwissen). Het woord wi heeft een te negatieve (en te snelle) associatie). M.i. zou manne (zich oplossen) ook mooi zijn geweest. Maar de zin wordt korter dan de vorige (het 'zich' zit er al in) en het rijm ontbreekt. De associatie met magie heeft mij juist doen besluiten niet voor dibi te kiezen. Tot slot lijken zabu en daabu (rijmen ook op kulu) hier minder op hun plaats.

3 - Amma waasu a go ga nga boŋ tuusu versus Amma waasu a go ga manne

dernier
kokoranta (zelfs.nmw) = le denier (de laatste)
kokorante (adjectief) en
kokor (werkwoord) = finir (eindigen); être le dernier (de laatste zijn)
ya fulle no = être le dernier (de laatste zijn) [1 recente bron]
ga ye kokor banda = seront parmi les derniers
Ik heb gekozen voor het (rijmende) kokoranta.

4 - Ay ga ba nin, ay kokoranta versus Ay ga ba nin, a y'ay fulle no.

Het volledige vers wordt dan:

Ni alhaalo dijo ra
Nga ga hanno ga bisa ay doono kulu
Amma waasu a go ga nga bo
ŋ tuusu
Ay ga ba nin, ay kokoranta

Het rijm is nu niet A-B-A-B maar A-B-B-A en het ritme is weg. Dus wie het beter kan graag.



  • Comments(1)

Fill in only if you are not real





The following XHTML tags are allowed: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles and Javascript are not permitted.
Posted by ibrahim adamou amadou Fri, December 12, 2008 09:34:28

matarango (hoe gaat het) ik kwam toevallig op deze site, en ik moet toegeven dat ik het heel knaap en indrukkwekend vind,ik kom zelf uit niger en ik vind het mooi dat een nederlander interesse heeft voor mijn moeder taal en om eerlijk te zijn ik zou het ook niet beter kunnen dan wat jij al gedaan heeft.maar hier heb ik wat voor je om te vertalen in het nederlands. tchino to zankey go tarey,manga i baba.ibuadamou@hotmail.com,hopelijk van jou te horen tot ziens